Toetsrevolutie: naar een feedbackcultuur in het voortgezet onderwijs

Steeds meer scholen zetten toetsen niet meer alleen in om het leren van leerlingen te beoordelen, maar vooral om het leren van deze leerlingen een impuls te geven: zij zetten toetsen formatief in. Formatief toetsen kan de aansluiting tussen leren, instructie en beoordelen versterken, maar biedt leerlingen ook de kans meer eigenaarschap te voelen over hun leren en over de wijze waarop zij worden beoordeeld.
In dit boek komen leraren aan het woord die vanuit visie en enthousiasme op individuele basis zijn gestart met vormen van formatief toetsen. Deze leraren zijn werkzaam in diverse onderwijssectoren en verzorgen onderwijs in vakken als lichamelijke opvoeding, filosofie, een taal, biologie of natuurkunde. In hun portretten spreken zij openhartig over de successen en mislukkingen tijdens het implementeren van formatief toetsen.

Ook staat er in dit boek een aantal verdiepende artikelen over de praktijk van formatief toetsen. Deze gaan in op onderwerpen als feedback, leerlingmotivatie en zelfsturing.
Het slothoofdstuk richt zich op de schoolbrede implementatie van formatief toetsen met als vraag: hoe te komen van een toetscultuur naar een feedbackcultuur? Dominique Sluijsmans en René Kneyber reiken leraren en schoolleiders handvatten en overwegingen waarmee zij in de eigen school deze toetsrevolutie kunnen bewerkstelligen.

Toetsrevolutie €17,50

Naar de webshop!

Gratis PDF-versie!

Klik hier!

FAQ

Q: Toetsrevolutie, dat klinkt heel militant.

A: Toetsrevolutie is enerzijds een historische verwijzing. In het boek Vijven en zessen uit 1968 verwijst Adriaan de Groot naar de eerste toetsrevolutie uit de jaren ’30 van de vorige eeuw: toen de vijven, die tot dan toe als voldoende beschouwd werden, een onvoldoende werden. De Groot bepleitte zelf ook een toetsrevolutie, nl. de introductie van een objectieve, gestandaardiseerde toets. En die kwam er ook in de vorm van de Cito-toets. Rond formatief toetsen zien we ook mogelijke toetsrevolutie tot stand komen: van toetsen voor cijfers naar toetsing met leerwaarde.

Q: Waarom nu een boek over formatief toetsen, en waarom alleen voor het voortgezet onderwijs?

A: Wij merken dat de belangstelling voor formatief toetsen – toetsen om ervan te leren – toeneemt. De facebookgroep Actief Leren zonder Cijfers is bijvoorbeeld in no-time uitgegroeid tot meer dan 1000 leden. Dat is niet vreemd: formatief toetsen is een kansrijk instrument voor leraren en scholen, om te differentiëren, om te te motiveren, en om leerlingen meer eigenschap te bieden. Wat ons betreft is de nood in het voortgezet onderwijs het hoogst; de cultuur is daar nog erg ‘summatief’, waarbij toetsing gericht is op cijfers en afrekenen, en niet per se om te ervan te leren.

Q: Waarom staan er portretten in het boek van docenten die formatief toetsen?

A: Wij vinden formatief toetsen universeel inzetbaar: de cyclus van doelen stellen, inzicht krijgen in waar leerlingen zich bevinden, en het geven van feedback die leidt tot doelgerichte activiteit, is voor alle vakken toepasbaar. Daarom hebben we docenten geportretteerd van lichamelijke opvoeding tot filosofie, en die lesgeven van vmbo-basis tot de bovenbouw van het vwo. Niet alleen zijn zij inspirerende voorbeelden, zij laten ook goed zien hoe de implementatie van formatief toetsen een zoektocht is, die vraagt om creatieve oplossingen van een docent.

Q: Toch lopen ze tegen veel beperkingen aan, wat als we nu het individu voorbij willen?

A: Wanneer we denken aan een teambrede of schoolbrede implementatie van formatief toetsen dan wordt het automatisch ingewikkelder. In het buitenland zien we dat er veel pseudoformativiteit, of misregulatie ontstaat. In Engeland is er veel beleid gevoerd rondom formatief toetsen, gekoppeld aan veel aanbod van nascholingsactiviteiten, toch zien we dat formatieve toetsing daar slechts door 20% van de docenten wordt gebruikt, en dat deze gericht is op de ‘ervaring’ van leerlingen. Dat is zo’n smalle toepassing dat het een typisch voorbeeld is van pseudoformativiteit, en vooral ook van hoe implementatie niet moet. In Nederland hebben we het voordeel van de vrijheid van onderwijs en met een schone lei te kunnen beginnen, en dat we kunnen leren van lessen uit andere landen. Wij denken dat een geslaagde implementatie vooral een kwestie van school is en niet voor de overheid.

Q: Hoe zou een school dat moeten aanpakken?

A: In het boek presenteren we zes aanbevelingen in het slothoofdstuk onder de titel ‘de toetsrevolutie ontketend’. Deze kunnen schoolleiders en leraren gebruiken om een toetsbeleid te ontwikkelen en uit te voeren waarin meer gebruik wordt gemaakt van formatief toetsen.

Q: Maar om dat te lezen moeten we het boek zeker kopen?

A: Nee hoor. Omdat het boek met subsidie (dus met gemeenschapsgeld) tot stand is gekomen wordt het boek in het kader van open access vanaf 1 december 2016 op deze website gratis als PDF aangeboden. Hierdoor hopen we zo veel mogelijk professionals, opleidingen en anderen te kunnen bereiken.